Οι προυχοντικές οικογένειες της Πελοποννήσου στην Τουρκοκρατία!

Από όλες τις ελληνικές περιοχές, μόνο στην Πελοπόννησο είχαν παρουσιαστεί στην Τουρκοκρατία μεγαλοκοτζαμπάσηδες με οργανωμένη δύναμη και μεγάλη επιρροή στο λαό. Μάλιστα, γνωστές οικογένειες προεστών της Πελοποννήσου είχαν διαδραματίσει πρωταγωνιστικό ρόλο στην Επανάσταση του 1821 και συνέχισαν να αποτελούν την ελίτ στο νέο ελληνικό κράτος.

Η εμφάνιση των προεστών και η δύναμή τους

Ο όρος «προεστός» πρωτοεμφανίστηκε στην Πελοπόννησο ήδη από τα βυζαντινά χρόνια. Στο «Χρονικόν του Μορέως» απαντάται ο όρος «προεστός» και σε έγγραφο με ημερομηνία 23/7/1495 αναγράφεται ο πρωτόγερος του Μορέως Νικόλαος Αδριανός ως εκπρόσωπος της κοινότητας της Πάτρας.

Αργότερα, την εποχή της Τουρκοκρατίας και του Σουλτάνου Σελίμ Β΄, πραγματικοί κύριοι του τόπου τους στην Πελοπόννησο εμφανίζονταν οι Χριστιανοί σπαχήδες, όπως ο περίφημος Τσερνοτάμπεης. Όταν οι Τούρκοι κατέκτησαν την Πελοπόννησο, είχαν βρει να λειτουργεί ο θεσμός της τοπικής αυτοδιοίκησης με τους προεστούς, τον οποίο διατήρησαν προκειμένου να διευκολύνεται η διοίκηση των κατώτερων βαθμίδων εξουσίας.

Οι προεστοί αντλούσαν τη δύναμη και τον πλούτο τους από τη γαιοκτησία και τη φορολογία. Ακόμη, είχαν δημιουργήσει τη συνείδηση πως είχαν αρχοντική καταγωγή και γι’ αυτό αποκαλούνταν ως «άρχοντες» και τα παιδιά τους ως «αρχοντόπουλα». Για την ενίσχυση πάλι των προυχοντικών οικογενειών της Πελοποννήσου προωθούνταν οι γάμοι μεταξύ σημαντικών οικογενειών. Έτσι, με τις επιγαμίες οι ισχυρές οικογένειες πετύχαιναν να αυξήσουν τη δύναμή τους και να μεγαλώνουν τις περιουσίες τους με τις προίκες των κοριτσιών.

Γνωστές οικογένειες προεστών στην Κόρινθο

Παρά το γεγονός πως η Κόρινθος ήταν μια πολύ πλούσια περιοχή, οι προεστοί της Κορίνθου δεν διέθεταν μεγάλη δύναμη, καθώς η δύναμη είχε συγκεντρωθεί στην οικογένεια των Οθωμανών Απδίμ πεγιάνων. Από τις χριστιανικές οικογένειες, γνωστές ήταν η οικογένεια των Μαμωνάδων, με καταγωγή από την Μονεμβασία, και οι Νοταράδες, στα Τρίκαλα Κορινθίας. Μάλιστα, οι Νοταράδες καυχιούνταν πως κατάγονταν από τους αυτοκράτορες της Κωνσταντινούπολης. Ακόμη μια ισχυρή οικογένεια της Κορίνθου ήταν η οικογένεια του προεστού Χρήστου Ρέντη, που έλκυε την καταγωγή της στην Φραγκοκρατία.

Γνωστές οικογένειες προεστών στην Αργολίδα

Σημαντική οικογένεια του Άργους που ασκούσε ταυτόχρονα επιρροή σ’ ολόκληρη γενικά την Πελοπόννησο ήταν οι Περρουκαίοι. Μετά τα Ορλωφικά, εγκαταστάθηκε στο Άργος και η οικογένεια Βλάση ή Βλασόπουλου, με γενάρχη τον Χρήστο Βλασόπουλο, ο οποίος ήταν πλούσιος γαιοκτήμονας από τη Λακωνία και μέλος της Φιλικής Εταιρείας. Επίσης, σε επίσημα έγγραφα αναφέρονται ως προεστοί του βιλαετίου Άργους οι εξής: Γεώργιος Περρούκας, Νικολάκης Κάβας, Τζώρτζης Χρυσοχός, Θεοδωράκης Κεφαλάς, Γιάννης Ρούνης, Παναγιώτης Μίντης, Μήτρος Κατρισιώτης, Γιάννης του Νίκα, Γκίκας Μοίρας, Δημητράκης της Καλής, Ανδριανός Καρκατζέλης, Ιωάννης ιερεύς Σακελλάριος, παπα-Μιχάλης Οικονόμου και Αναστάσιος Κάβας.

Γνωστές οικογένειες προεστών στην Αρκαδία

Τα πρώτα χρόνια της Τουρκοκρατίας στην Τριπολιτσά, η εξουσία ήταν στα χέρια του Κανέλλου Ταπεινού και του Ανδρέα Μειζότερου. Από τον 17 αιώνα και μετά, η εξουσία ήταν μοιρασμένη σε δύο ισχυρές οικογένειες: Κούγια και Βάρβογλη. Φέρεται μάλιστα πως η οικογένεια Βάρβογλη καταγόταν από τις Σέρρες. Αργότερα, σημαντικοί προεστοί της Τριπολιτσάς αναδείχτηκαν ο πλούσιος Τριπολιτσιώτης Αναγνώστης Τούρτουλας και ο Βασίλης Χρηστακόπουλος.

Οι Δεληγιανναίοι στην Καρύταινα

Στην Καρύταινα, αδιαμφισβήτητη ήταν η εξουσία της οικογένειας Δεληγιάννη όχι μόνο για τη δική τους περιοχή αλλά για ολόκληρη την Πελοπόννησο. Βέβαια, εκτός από τους Δεληγιανναίους υπήρξαν στην ευρύτερη περιοχή της Καρύταινας προεπαναστατικά περί τους 70 προεστούς, σίγουρα όμως πιο ασήμαντοι.

Γενάρχης της οικογένειας Δεληγιάννη θεωρείται ο Πέτρος Λίτινος από την Κρήτη. Αυτός υπηρέτησε ως γραμματέας του Αιδίν Αγά στην εκστρατεία του Μωάμεθ Β΄ στην Πελοπόννησο και για τις υπηρεσίες του έλαβε από τους Τούρκους πολλές γαίες στην περιοχή. Στη συνέχεια, ο γιος του Σοφιανός υπήρξε Δραγομάνος της Πελοποννήσου και ο άλλος του γιος, ο Ιωάννης, έγινε κληρικός και πρωταγωνιστής της τοπικής αυτοδιοίκησης. Ο γιος του παπα-Γιάννη, ο Αναγνώστης, ως Πρόεδρος της Διοικητικής Επιτροπής της Ελλάδος υπέγραφε ως Αναγνώστης Δεληγιάννης. Έτσι επικράτησε σ’ αυτή την οικογένεια το επίθετο Δεληγιάννης.

Ακόμη, στην Καρύταινα κυριαρχούσε και μια άλλη σπουδαία μορφή με μεγάλη δύναμη και τεράστια γαιοκτησία, ο καπετάν Θανάσης Κουλάς.

Γνωστές οικογένειες προεστών στην Ηλεία

Τα πλούσια και εύφορα εδάφη της Ηλείας βρίσκονταν κυρίως στα χέρια των Τούρκων και των Λαλαίων Τουρκαλβανών, οπότε δεν υπήρχε χώρος για μεγάλη δραστηριοποίηση των χριστιανών στην τοπική αυτοδιοίκηση. Σπουδαία προσωπικότητα υπήρξε ο Γεώργιος Σισίνης, ο οποίος διατεινόταν πως η οικογένειά του είχε βυζαντινή ή βενετική καταγωγή. Η οικογένεια Σισίνη δεν πρωταγωνίστησε στην προετοιμασία της Επανάστασης, ίσα ίσα που στην αρχή ήταν ενάντια στον Αγώνα.

Μάλιστα, ο Άγγλος περιηγητής Julius Millinger έγραψε σχετικά για τον Γεώργιο Σισίνη: «Από άσημος φαρμακοποιός της Γαστούνης αυτοανακηρύχθηκε άρχοντας της πόλης και της περιοχής μόλις άρχισε η Επανάσταση».

Γνωστές οικογένειες προεστών στη Λακωνία

Στη Λακωνία αναφέρεται πως οι προεστοί κάποιων οικογενειών του Μυστρά και της Μονεμβασίας είχαν τις ρίζες τους στην αρχή της Τουρκοκρατίας. Μια από τις επιφανέστερες οικογένειες του Μυστρά ήταν οι Κρεββατάδες, ενώ γένος παλαιότερον και ευγενές του Μυστρά θεωρούνταν η οικογένεια των Λεωπούλων.

Στην επαρχία Μονεμβασίας πάλι μνημονεύονται ως γνωστοί προεστοί ο Παναγιώτης Μονοβασιώτης, οι αδερφοί Δεσποτόπουλοι και ο Παναγιώτης Καλογεράς.

Γενικά στη Λακωνία το κοινοτικό σύστημα λειτουργούσε άριστα την εποχή της Τουρκοκρατίας χάρη στους επιφανείς και νουνεχείς προεστούς, οι οποίοι φέρεται να ήταν οι καλύτεροι κοτζαμπάσηδες όλων των άλλων επαρχιών, οι πιο αγαθοί και οι πιο ειλικρινείς.

Στην περιοχή της Μάνης πάλι υπήρχε διαφορετικό καθεστώς, οπότε εκεί δρούσαν οι Καπεταναίοι με ένα ειδικό καθεστώς αυτονομίας.

Γνωστές οικογένειες προεστών στη Μεσσηνία

Μπορεί στη Μεσσηνία να ήταν κυρίαρχες οι ισχυρές οικογένειες των Οθωμανών, ωστόσο υπήρξαν και οικογένειες Ελλήνων που ανέδειξαν προύχοντες, όπως η γνωστή οικογένεια των Μπενάκηδων στην Καλαμάτα. Οι Μπενάκηδες δεν ονομάζονταν έτσι από πάντα. Γενάρχης της οικογένειας ήταν ο Μπένος Ψάλτης, ο οποίος γύρω στο 1697 παντρεύτηκε την κόρη του γνωστού Μανιάτη Λιμπεράκη Γερακάρη. Από το γάμο προέκυψε ο Παναγιώτης, που τελικά πήρε το επώνυμο Μπενάκης.

Άλλη σημαντική οικογένεια της Καλαμάτας ήταν οι Τζάνες, που μετακόμισαν στην πόλη από το Οίτυλο της Μάνης. Επίσης, γνωστή οικογένεια που ανέδειξε προεστούς ήταν και η οικογένεια Κυριακού, της οποίας γόνος ήταν και ο Καμαρηνός Κυριακός που δολοφονήθηκε από τους Φιλικούς. Υπήρξαν βέβαια και άλλοι λιγότερο γνωστοί προεστοί της Μεσσηνίας, ανάμεσα στους οποίους και ο Γεώργιος Οικονομόπουλος, προεστός του Ναυαρίνου, για τον οποίο έγραψαν και ξένοι περιηγητές.