Ο μηχανισμός των Αντικυθήρων και η προέλευσή του –

Για περίπου 2.000 χρόνια στη θάλασσα κοντά στα Αντικύθηρα (Τσιριγότο) και σε βάθος 40-64 μέτρων βρισκόταν το κουφάρι ενός πλοίου, που μετέφερε θησαυρούς, αγάλματα, διάφορα άλλα αντικείμενα και ένα τεχνολογικό θαύμα της αρχαιότητας: τον μηχανισμό των Αντικυθήρων.

Πριν αναφερθούμε όμως στον μηχανισμό αυτό θα ασχοληθούμε με έναν από τους πλέον ευρυμαθείς ανθρώπους της αρχαιότητας, που δεν είναι ιδιαίτερα γνωστός, τον Ποσειδώνιο τον Ρόδιο (ή Απαμέα).

Ο Ποσειδώνιος θεωρείται μαζί με τον Αρχιμήδη και τον Ίππαρχο ως ένας από τους πιθανούς κατασκευαστές του μηχανισμού των Αντικυθήρων.

Ο ευρυμαθής Ποσειδώνιος ο Ρόδιος (ή Απαμεύς)

Μια από τις μεγαλύτερες μορφές της ύστερης ελληνιστικής εποχής ,και όχι μόνο ,ήταν αναμφίβολα ο Ποσειδώνιος ο Ρόδιος. Γεννήθηκε γύρω στο 135 π.Χ. στην Απάμεια, πόλη στον ποταμό Ορόντη της Συρίας.

Η Απάμεια πήρε το όνομά της από την Απάμα, σύζυγο του Αντίγονου Α’ του μονόφθαλμου, ο οποίος την (ξανα)έχτισε πάνω στα ερείπια της αρχαιότερης περσικής πόλης Φαρνάκης το 307 π.Χ. Ο Ποσειδώνιος ήρθε στην Αθήνα, όπου σπούδασε κοντά στον Στωικό φιλόσοφο Παναίτιο τον Ρόδιο. Έκανε μια σειρά από ταξίδια για επιστημονικούς- ερευνητικούς σκοπούς. Εκτός από την Ελλάδα ταξίδεψε στη Βόρεια (κυρίως) Αφρική, την Ιταλία, τη Δαλματία, τη Γαλατία, όπου μελέτησε τη ζωή και τις συνήθειες των Κελτών, τη Λιγουρία και έφτασε τις ακτές του Ατλαντικού, στην Ισπανία, στο σημερινό Κάδιξ, όπου μελέτησε τις παλίρροιες.

Γύρω στο 95 π.Χ. εγκαταστάθηκε στη Ρόδο, της οποίας έγινε πολίτης και έφτασε στα ανώτερα αξιώματα του νησιού. Απέκτησε μεγάλη φήμη και φαίνεται ότι ίδρυσε Σχολή, στην οποία φοιτούσαν Έλληνες αλλά και Ρωμαίοι.

Ο Ποσειδώνιος εκτός από φιλόσοφος ήταν και αστρονόμος, γεωγράφος, ιστορικός κ.ά. Από τα έργα του σώζονται μόνο μερικά αποσπάσματα (‘’σπαράγματα’’) μέσα από έργα διαφόρων συγγραφέων Ελλήνων και Λατίνων. Καλύπτουν σχεδόν όλο το φάσμα των επιστημών της εποχής του Ποσειδώνιου: Φιλοσοφία, Φυσική, Αστρονομία, Γεωγραφία, Εθνολογία, Γεωλογία, Μετεωρολογία, Μαθηματικά, Ιστορία και Στρατηγική!

Δεν είναι τυχαίο ότι συγκρίνεται στον τομέα της ευρυμάθειας με τον Αριστοτέλη και τον Ερατοσθένη. Ο Ποσειδώνιος πέθανε γύρω στο 51 π.Χ. στη Ρόδο ή τη Ρώμη. Η Σχολή του φαίνεται ότι συνεχίστηκε από τον εγγονό του Ιάσονα.

Οι λειτουργίες του μηχανισμού των Αντικυθήρων

Μέχρι σήμερα, έχουν αναγνωριστεί οι εξής λειτουργίες του μηχανισμού:

Πρόβλεψη όλων των ηλιακών και σεληνιακών εκλείψεων τουλάχιστον για 5.000 χρόνια πριν την κατασκευή του και για οποιαδήποτε χρονολογία, στο μέλλον, σύμφωνα με τον Βαβυλωνιακό κύκλο του Σάρου.

Απεικόνιση όλων των φάσεων του Ερμή, της Αφροδίτης και της Σελήνης, τόσο κατά το παρελθόν όσο και το μέλλον.

antik–sfougarades
Σφουγγαράδες στο ναυάγιο των Αντικυθήρων το 1900
Φυσική παρουσίαση κατά τη διάρκεια της κίνησης του μηχανισμού, μιας σφαίρας που παρίστανε τη Σελήνη σε όλες τις φάσεις της, σε σχέση με την ελλειπτική κίνησή της γύρω από τη Γη και σε σχέση με την ελλειπτική τροχιά κίνησης του συστήματος Γης-Σελήνης γύρω από τον Ήλιο.

Ακριβής συσχέτιση της θέσης της Γης με τον Ήλιο και τα άλλα ουράνια σώματα, στο παρελθόν και στο μέλλον.

Πλήρες ζωδιακό ημερολόγιο με εντοπισμό των θέσεων όλων των πλανητών και του Ήλιου σε σχέση με τους ζωδιακούς αστερισμούς.

Πλήρες και ακριβές ημερολόγιο 365 ημερών, με πρόβλεψη της εμβόλιμης ημέρας κάθε 4 χρόνια.
Πλήρης και ακριβής υλοποίηση, σε επίπεδο συνδυασμένης λειτουργίας γραναζιών του Μετωνικού κύκλου των 235 σεληνιακών μηνών.

Πρόσφατα, ανακαλύφθηκε ότι στον μηχανισμό υπάρχει σειρά εμφάνισης αστέρων, ανάλογα με το γεωγραφικό πλάτος χρήσης, η οποία στην περίπτωση του μηχανισμού ταιριάζει με τη Δ. Ελλάδα.

Ποιος κατασκεύασε τον μηχανισμό των Αντικυθήρων;

antik-3Η Ελένη Καραμπατζάκη, στο βιβλίο της «Ποσειδώνιος Απαμεύς ή Ρόδιος», απ’ όπου αντλήσαμε τα περισσότερα στοιχεία για το σημερινό άρθρο, καταλήγει, μετά από μια σειρά επισημάνσεων στο εξής συμπέρασμα.

Η αρχική σύλληψη του μηχανισμού, έγινε από τον Αρχιμήδη. Η συμπλήρωσή του έγινε από τους συνεχιστές του στην επιστήμη της αστρονομίας τον Ίππαρχο και τον Ποσειδώνιο. Ένα χωρίο του Πλίνιου, «δείχνει» προς τον Ίππαρχο: «Μετά από αυτούς τους άνδρες, ο Ίππαρχος προείπε την τροχιά του Ήλιου και της Σελήνης για εκατοντάδες χρόνια. Το έργο του περιλάμβανε τους μήνες των εθνών και τις μέρες και τις ώρες, τις θέσεις και τις απόψεις των ανθρώπων και δεν ήταν τίποτε άλλο παρά ένας συμμέτοχος στα σχέδια της φύσης».

Σύμφωνα με σημερινές αστρονομικές αναγνώσεις, η ρύθμισή του έγινε γύρω στο 80 π.Χ., οπότε σίγουρα ο μηχανισμός ήταν έργο του Ποσειδώνιου.