ΕΡΝΕΣΤΟΣ ΤΣΙΛΕΡ!Ο δαιμόνιος αρχιτέκτονας γεννιέται στις 22 Ιουνίου 1837 στο Oberloessnitz της Σαξωνίας.

Ποιος ήταν και πώς ξεκίνησε;

Ο δαιμόνιος αρχιτέκτονας γεννιέται στις 22 Ιουνίου 1837 στο Oberloessnitz της Σαξωνίας. Ο πατέρας του ήταν εργολάβος και είχε άλλα εννέα αδέρφια. Τρεις αδελφοί ακόμα ακολούθησαν το επάγγελμα του αρχιτέκτονα. Το 1855 γίνεται δεκτός στην Βασιλική Σχολή της Αρχιτεκτονικής του Πολυτεχνείου της Δρέσδης και αποφοιτά από εκεί το 1858. Κατά τη διάρκεια των σπουδών του εργάζεται για ένα διάστημα στη Βιέννη στο γραφείο του Δανού αρχιτέκτονα Θεόφιλου Χάνσεν. Η γνωριμία μαζί του θα καθορίσει την καριέρα του.

Το 1861 ξεκίνησε τετραετές ταξίδι στις ιταλικές πόλεις Βερόνα, Ρώμη, Βενετία, Πομπηία, η αισθητική των οποίων, φυσικά, τον καθόρισε. Το 1864 εγκαταστάθηκε πάλι στη Βιέννη, όπου και εργάστηκε για μια τετραετία στο γραφείο του Χάνσεν.

Το 1855 γίνεται δεκτός στην Βασιλική Σχολή της Αρχιτεκτονικής του Πολυτεχνείου της Δρέσδης και αποφοιτά από εκεί το 1858. Κατά τη διάρκεια των σπουδών του εργάζεται για ένα διάστημα στη Βιέννη στο γραφείο του Δανού αρχιτέκτονα Θεόφιλου Χάνσεν.

Η γνωριμία μαζί του θα καθορίσει την καριέρα του. Το 1861 ξεκίνησε τετραετές ταξίδι στις ιταλικές πόλεις Βερόνα, Ρώμη, Βενετία, Πομπηία, η αισθητική των οποίων, φυσικά, τον καθόρισε. Το 1864 εγκαταστάθηκε πάλι στη Βιέννη, όπου και εργάστηκε για μια τετραετία στο γραφείο του Χάνσεν.

Από το 1861, ο Τσίλλερ είχε φθάσει στην Αθήνα ως εκπρόσωπος του Χάνσεν, για να αναλάβει την επίβλεψη της κατασκευής της Ακαδημίας Αθηνών.
Παντρεύεται την Ελληνίδα πιανίστα Σοφία Δούδου με την οποία κάνει πέντε παιδιά. Παραμένει στη χώρα μέχρι τον θάνατό του, το Νοέμβριο του 1923. (Το μνήμα του βρίσκεται στο πρώτο νεκροταφείο Αθηνών.)

Στα πρώτα χρόνια της παραμονής του στη χώρα, ο νεαρός αρχιτέκτονας περιοδεύει την Ελλάδα για να γνωρίσει τους αρχαιολογικούς της θησαυρούς. Μετά την έξωση του Όθωνα, τα έργα στην Ακαδημία διακόπτονται και ο Τσίλερ θα επιστρέψει για ένα μικρό διάστημα στη Βιέννη.

Το 1868 επανέρχεται στην Ελλάδα και το 1872 διορίζεται καθηγητής στο Σχολείο των Τεχνών, τον πρόδρομο του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου. Οι παραγγελίες από μεγαλοαστούς για κύριες ή εξοχικές κατοικίες διαδέχονται η μια την άλλη. Ο Τσίλερ έχει πια καθιερωθεί! Παράλληλα, σχεδιάζει σειρά δημοσίων και δημοτικών κτιρίων και ναών.

Ίσως δε γνωρίζετε το Εθνικό (Βασιλικό) Θέατρο της Αθήνας, το Μουσείο της Ολυμπίας, το Χημείο, η Αγορά του Πύργου, το ναό του Αγίου Λουκά Πατησίων, το Ναό της Φανερωμένης στο Αίγιο… Μάθετε ότι ήταν ο Τσίλερ που τα σχεδίασε. Μέχρι σήμερα δεν έχει γίνει ακόμα δυνατή η πλήρης καταλογογράφηση του συνόλου του έργου του, τόσο μεγάλο είναι αυτό.

Η οικία του σπουδαίου αρχιτέκτονα διατηρείται ακόμα και σήμερα στην οδό Μαυρομιχάλη (μεταξύ Ακαδημίας και Σόλωνος), ενώ διατηρούσε και εξοχική κατοικία στην οδό Πεσμαζόγλου 12 στην Κηφισιά. Στην Εθνική Πινακοθήκη φυλάσσεται το αρχείο Τσίλερ, το οποίο αγοράστηκε το 1961 από τον Μαρίνο Καλλιγά και διαθέτει γύρω 400 σχέδια καθώς διάφορα άλλα τεκμήρια από τη ζωή του.

Η συμβολή του στη νεοελληνική αρχιτεκτονική

Ανεξάρτητα όμως από το πλήθος των κτιρίων που μελέτησε, τα οποία πρέπει να ξεπερνούν τα 600, ο Τσίλλερ αποτελεί για τη νεοελληνική αρχιτεκτονική ένα ιδιαίτερα σημαντικό κεφάλαιο. Το αρχιτεκτονικό του έργο, που εκτείνεται χρονικά στο δεύτερο μισό του 19ου αιώνα και στις αρχές του 20ου, χαρακτηρίζεται από δημιουργική πνοή και από αίσθηση καλλιτεχνικής ελευθερίας. Αυτή η κλασικιστική στην αρχή αίσθηση θα σφραγίσει τη φάση του ώριμου αθηναϊκού νεοκλασικισμού για να προχωρήσει προς τον εκλεκτισμό και το ρομαντισμό κυρίως στις ιδιωτικές κατοικίες.

Στην αρχιτεκτονική όμως των δημόσιων κτιρίων θα διατηρήσει το ελληνικό πνεύμα του κλασικισμού, ενώ αντίστοιχα στην εκκλησιαστική αρχιτεκτονική θα προσπαθήσει να διαφυλάξει τη βυζαντινή παράδοση.

Ο Τσίλλερ ,ουσιαστικά, επισημοποίησε τη σύνδεση της Αναγέννησης με την Αρχαιότητα, με διακριτές εκλεκτικιστικές τάσεις όπως την εφάρμοσε πρώτος ο δάσκαλός του Theophil Hansen. Η προσωπική συμβολή του έγκειται στον συνδυασμό ελληνικών δομικών και διακοσμητικών στοιχείων με την αναγεννησιακή αρχιτεκτονική ώστε να εξυπηρετηθούν οι ιδεολογικές ανάγκες της τότε ελληνικής κοινωνίας. Είναι σημαντικό ότι κατόρθωσε να δημιουργήσει έργα ανάλογης ποιότητας με εκείνα που χτίζονταν στην Βιέννη και στην υπόλοιπη Ευρώπη.

Όμως, σε αντίθεση με τον δάσκαλό του, ο Τσίλερ δημιούργησε το έργο του στην ηλιόλουστη Αττική και όχι στον ομιχλώδη βορρά. Το μέγεθος της Αθήνας επέβαλλε διαφορετικές κλίμακες και αναλογίες από αυτές των πρωτευουσών του βορρά, ώστε να είναι σύμφωνες με τα αισθητικά, φυσικά και ιστορικά δεδομένα του τόπου. Προσαρμόστηκε, αφουγκράστηκε και, τελικά, έδωσε έναν ευρωπαϊκό χαρακτήρα που δεν ξένιζε καθόλου.

Έτσι, ο ίδιος θεωρείται ένας σημαντικός διαμορφωτής του ελληνικού κλασικισμού.