14 ΜΑΙΟΥ Οι βουλευτικές εκλογές το 1865 στη Χρυσοβίτσα και στο Στουρνάρι Ξηρομέρου

Η πρώτη εκλογή της βασιλευομένης Δημοκρατίας έγινε στις 14 Μαίου 1865. Εφαρμόστηκε ο εκλογικός νόμος του 1864 (ΦΕΚ 5/ 21-11-1864). Το εκλογικό σύστημα ήταν πλειοψηφικό και η περιφέρεια στενή με σφαιρίδιο. Εκλέχτηκαν σε όλη την χώρα 178 βουλευτές.

Κυβέρνηση στην πρώτη εκλογή σχημάτισε ο Αλεξ. Κουμουνδούρος και τον διαδέχθηκαν οι Κυβερνήσεις Δεληγιώργη, Μπενιζέλου Ρούφου, Δημ. Βούλγαρη κλπ (βλ. Ντίνου Μακρυγιάννη, Η Κοινοβουλευτική Ιστορία της Επαρχίας Ναυπακτίας, σελ. 41). Ο Γερ. Ηρ. Παπατρέχας αναφέρει ότι η Χρυσοβίτσα μέχρι το 1928 ήταν εκλογικό κέντρο και σ’ αυτόν υπάγονταν και ο Μαχαιράς, η Σκουρτού, ο Πρόδρομος, το Αγράμπελο και η Γουριώτισσα (Κατσαρού). Το Στουρνάρι (η Νούσα) δεν αποτελούσε χωριστή κοινότητα, υπάγοταν στην Χρυσοβίτσα.

Την ημέρα των εκλογών ξεκινούσαν (από τη Μαχαιρά) ομαδικά οι οπαδοί του κάθε κόμματος ή ανεξάρτητου υποψηφίου. Συνήθως έψηναν και κανα δυό σφάγια στο Λόγγο, στην Τουρκοστάνη και μετά την ενωχία και τη σχετική κρασοκατάνυξη, κατευθύνονταν στην εκκλησία της Χρυσοβίτσας, όπου ήταν στημένες οι κάλπες. Ψήφιζαν με τα μολύβδινα σφαιρίδια, άσπρο-μαύρο και δεν έλειπαν οι φανατικοί που έβγαζαν το πάθος τους, δαγκώνοντας το σφαιρίδιο και μαυρίζοντας τον αντίπαλο. Οι Κατσαριώτες ήταν όλοι βενιζελικοί και του έφερνε σε φάλαγγα ο Κατσαρός με την σημαίδα, το μπαϊράκι, μπροστά.

Έδιναν έτσι πανηγυρικό χαρακτήρα, στεκόταν και δίπλα στην κάλπη και οδηγούσε αυτούς που δεν ήξεραν προστάζοντας: άλμπε (άσπρο), λάε (μαύρο) (βλ. Γερ. Ηρ. Παπατρέχα, Το χρονικά του Μαχαιρά Ξηρομέρου, σ. 34).

Στον εκλογικό κατάλογο του Δήμου Αστακού της 29/2/1865, που υπογράφει ο Δήμαρχος Αστακού Γ. Μάντζαρης, περιλαμβάνονται κ οι φηφοφόροι της Κοινότητας Χρυσοβίτσας και του οικισμού Στουρνάρι (Νούσα). Στον εκλογικό κατάλογο, εκτός από το ονοματεπώνυμο κάθε ψηφοφόρου, σημειώνεται το πατρώνυμο του, η ηλικία και το επάγγελμά του. Όλοι οι κάτοικοι από το Στουρνάρι αναφέρονται ως ποιμένες (κτηνοτρόφοι) και που τη Χρυσοβίτσα όλοι ως γεωργοί με εξαίρεση τον Μάνθο Τζόμπο του Σπύρου, που αναφέρεται ως Κτηματίας και του Ιωάννη Αντίπα, που αναφέρεται ως χοιροτρόφος.